بنام ایزد دانا

 

                

                                                 

                                           

             

                           

                                
        

                                       

 

            

        

                            

         

   

  

 

سخنان مقام معظم رهبرى درباره پدافند غیر عامل:

 

دفاع جزئى از هويت يك ملت زنده است،

هر ملتى كه نتواند از خود دفاع بكند زنده

نيست، هر ملتى هم كه به فكر دفاع از خود

نباشد و خود را آماده نكند، در واقع زنده

نيست، هر ملتى هم كه اهميت دفاع را

درك نكند به يك معنا زنده نيست.

 

سخنان بنیانگذار انقلاب اسلامی(ره ) درباره پدافند غیر عامل:

 

در هر شرايطى بايد بنيه دفاعى كشور

در بهترين وضعيت باشد، مردم در طول

سال هاى جنگ و مبارزه ابعاد كينه و

قساوت و عداوت دشمنان خدا و خود را

لمس كرده اند، بايد خطر تهاجم جهان

خواران در شيوه ها و شكل هاى مختلف را

جدى تر بدانند.

 

 

رزمایش پدافند غیر عامل

 

                

تجهیزات نظامی و دفاع غیر عامل

 

 

              

 

نیرو ها و دفاع غیر عامل

                    

 

طبیعت و دفاع غیر عامل

 

 

              

پدافند غیر عامل با بیان ساده

دفاع غيرعامل (پدافند غيرعامل) چيست؟

براي آنكه دزد به خانه شما وارد نشود، چه اقداماتي انجام می‌دهيد؟ حالا اگر وارد شد چه‌كار می‌كنيد؟ براي اينكه دزد به خانه شما وارد نشود، به درها چند عدد قفل مي‌زنيد يا با حفاظ فلزي آنرا مي‌پوشانيد، به اين عمل دفاع غيرعامل مي گويند. يعني كاري انجام مي‌دهيد تا دزد با ديدن اين موانع از سرقت منزل شما منصرف شود، پس به صورت غير مستقيم، از خودتان دفاع كرده‌ايد. حالا اگر دزد به خانه شما آمد چكار مي‌كنيد؟ اول از همه با 110 تماس مي‌گيريد، سپس با صدا و فرياد از همسايه‌ها كمك مي‌خواهيد و سعي بر دور كردن فرد مي‌كنيد، اين عمل را دفاع مستقيم مي‌گويند. درهنگام جنگ هم، ما دو نوع دفاع مي‌توانيم انجام دهيم: دفاع مستقيم (دفاع عامل)  و دفاع غير مستقيم (دفاع غير عامل). دفاع مستقيم مخصوص زمان جنگ آن هم بوسيله افراد آموزش ديده نظامي و با كمك وسايلي مثل اسلحه و موشك و تانك و هواپيما است دفاع غيرعامل شامل همه افراد حتي من و شما هم مي شود. همچنين اين نوع از دفاع در هر زماني قابل اجراست و فقط مربوط به زمان جنگ نيست. در دفاع غيرعامل، كارهايي انجام مي‌دهيم تا دشمن نتواند ما را هدف بگيرد و خسارتي به ما وارد كند يا اگر خسارتي به ما زد، خيلي كم باشد. پس به كليه اقداماتی كه انجام مي‌دهيم تا جان انسانها حفظ شود و خسارات وارده به تجهيزات و ساختمانها كاهش يابد، دفاع غير عامل (پدافند غيرعامل) مي‌گوييم.

     

                    

تعریف کلی پدافند غیرعامل یا دفاع غیرعامل از فرهنگنامه ویکی پدیا

 

پدافند غیرعامل یا دفاع غیرعامل (به انگلیسی: Passive Defense)‏ به مجموعه اقداماتی اطلاق می‌گردد که به کارگیری جنگ افزار نیاز ندارد و با اجرای آن می‌توان از وارد شدن خسارات مالی به تجهیزات و تاسیسات حیاتی و حساس نظامی و غیرنظامی و تلفات انسانی جلوگیری نموده و یا میزان این خسارات و تلفات را به حداقل ممکن کاهش داد

پدافند غیرعامل به معنای کاهش آسیب‌پذیری در هنگام بحران، بدون استفاده از اقدامات نظامی و صرفا با بهره‌گیری از فعالیت‌های غیرنظامی، فنی و مدیریتی است.

اقدامات پدافند غیرعامل شامل پوشش، پراکندگی، تفرقه و جابجایی، فریب، مکان یابی، اعلام خبر، قابلیت بقا، استحکامات، استتار، اختفاء، ماکت فریبنده و سازه‌های امن می‌باشد

در پدافند غیرعامل تمام نهادها، نیروها، سازمان‌ها، صنایع و حتی مردم عادی می‌توانند نقش موثری ایفا کنند در حالیکه در پدافند عامل مانند سیستم‌های ضدهوایی و هواپیماهای رهگیر، تنها نیروهای مسلح مسئولیت برعهده دارند

 

اصول پدافند غیرعامل

در اکثر منابع علمی و نظامی دنیا اصول مهم پدافند غیرعامل در قالب موارد زیر ذکر شده‌است

1- استتار (Camouflage)

2- اختفا (Concealment)

3- پوشش (Cover)

4- فریب (Deception)

5- تفرقه و پراکندگی (Separation & Dispersion)

6- مقاوم‌سازی و استحکامات (Hardening)

7- اعلام خبر (Early Warning)

                               

 

اهداف ساده و کلان پدافند غيرعامل

 

پدافند غيرعامل هم چون ساير شيوه هاي دفاعي اهدافي دارد كه

بعضي از آن ها با ساير شيوه هاي دفاعي مشترك و بعضي ديگر ،

 متمايز از آن ها مي باشد .

 اهداف ساده :

-1 حفظ تماميت ارضي و امنيت ملي و استقلال كشور ؛

-2 حفظ جان انسان ها ؛

-3 افزايش روحيه مقاومت مردم و حفظ توان دفاعي كشور در زمان

تهاجم دشمن ؛

-4 تأمين نيازهاي حياتي جامعه در زمان بحران ؛

-5 جلوگيري از تخريب و آسيب تأسيسات و تجهيزات حياتي و حساس

كشور ؛

-6 صرفه جويي در هزينه هاي تسليحاتي و نيروي انساني.

 اهداف کلان:

  ۱·   ايمني سازي مراکز حياتي، حساس و مهم.

  ۲·   توسعه کمي و کيفي نيروي انساني متخصص.

  ۳·   ارتقاء قابليت بقا و حفظ کشور در شرايط بحران.

  ۴·   افزايش آستانه مقاومت ملي و تقويت مولفه هاي مقاومت

 در مقابل تهديدات.

  ۵·   فرهنگ سازي و ايجاد باور عمومي در مورد تاثير پدافند

 غير عامل در کاهش آسيب پذيري.

  ۶·   کسب امنيت پايدار در توسعه و پايدار سازي زيرساخت هاي

 حياتي کشور.

  ۷·   تحقيق و پژوهش، توليد علم و فناوري و فرهنگ سازي

و تبديل آن به معارف عمومي.

  ۸·   تکميل چرخه دفاعي کشور و تعامل مثبت با دفاع عامل

 و پدافند غير عامل.

  ۹·   نهادينه کردن رعايت اصول و ضوابط پدافند غير عامل

 در طرح هاي توسعه منتهي به ايجاد مراکز طبقه بندي.

  ۱۰·   کاهش مجموعه آسيب پذيري هاي کشور و نمايان نمودن

 اقتدار ملي ناشي از آن به عنوان يکي از مولفه هاي بازدارندگي.

  ۱۱·   به حداقل رسانيدن تاثير تهديدات نظامي دشمن بر

 زيرساخت هاي حياتي، حساس و مهم.

  ۱۲·   توسعه کمي و کيفي ظرفيت و توان اجرايي پدافند

 غير عامل در بدنه مهندسي کشور .
                                                                

 

 

 

تعاریف و اصطلاحات در پدافند غیر عامل

 

پدافند غيرعامل:

به مجموعه اقداماتي اطلاق مي گردد که مستلزم به کارگيري جنگ افزار نبوده و با اجراي آن مي توان از وارد شدن خسارات مالي و تجهيزات و تأسيسات حياتي و حساس نظامي و غيرنظامي و تلفات انساني جلوگيري نموده و يا ميزان اين خسارات و تلفات را به حداقل ممکن کاهش داد.

 

قابليت بقا:
توانايي نيروهاي مسلح و جوامع غيرنظامي يک کشور به نحوي که در مقابل حمله استقامت کنند و ضمن تحمل آن قادر باشند به نحو موثر به وظايف محوله خود عمل نمايند، اين توانايي عمدتاً در نتيجه پدافند غيرعامل به دست مي آيد.

 

 

پراکندگي:
گسترش، باز و پخش نمودن و تمرکز زدايي نيروها، تجهيزات، تأسيسات يا فعاليت هاي خودي به منظور تقليل آسيب پذيري آنها در مقابل عمليات دشمن به طوري که مجموعه اي از آنها هدف واحدي را تشکيل ندهند.

 

 

تفرقه و جابجايي:
جداسازي، گسترش افراد، تجهيزات و فعاليت هاي خودي از محل استقرار اصلي به محل ديگر به منظور تقليل آسيب پذيري، کاهش خسارات و تلفات مي باشد. مانند انتقال هواپيماهاي مسافربري به فرودگاه هاي دورتر از برد سلاح دشمن و يا انتقال تجهيزات حساس قابل حمل از محل اصلي به محل موقتي که داراي شرايط امن تري مي باشد.

فريب:
کليه اقدامات طراحي شده حيله گرايانه اي است که موجب گمراهي و غفلت دشمن در نيل به اطلاعات و محاسبه و برآورد صحيح از توان کمي و کيفي طرف مقابل گرديده و او را در تشخيص هدف و هدفگيري با شک و ترديد مواجه نمايد.
فريب، انحراف ذهن دشمن از اهداف حقيقي و مهم به سمت اهداف کاذب و کم اهميت مي باشد.

 

 

 

آسيب پذيري:
ميزان خسارت و صدمات ناشي از عوامل و پديده هاي بالقوه و يا بالفعل خسارت زا نسبت به نيروي انساني، تجهيزات و تأسيسات با شدت صفر تا صد درصد.

 

 

 

مراکز حياتي:
مراکزي هستند که در صورت انهدام کل يا قسمتي از آنها، موجب بروز بحران، آسيب و صدمات جدي و مخاطره آميز در نظام سياسي، هدايت، کنترل و فرماندهي، توليدي و اقتصادي، پشتيباني، ارتباطي و مواصلاتي، اجتماعي، دفاعي با سطح تأثيرگذاري سراسري در کشور گردد.

مراکز حساس:
مراکزي هستند که در صورت انهدام کل يا قسمتي از آنها، موجب بروز بحران، آسيب و صدمات جدي و مخاطره آميز در نظامي سياسي، هدايت،کنترل و فرماندهي، توليدي و اقتصادي، پشتيباني، ارتباطي و مواصلاتي، اجتماعي، دفاعي با سطح تأثير گذاري سراسري در کشور گردد.

 

 

 

مراکز مهم:
مراکزي هستند که در صورت انهدام کل يا قسمتي از آنها، موجب بروز آسيب و صدمات محدود در نظام سياسي، هدايت، کنترل و فرماندهي، توليدي و اقتصادي، پشتيباني، ارتباطي و مواصلاتي، اجتماعي، دفاعي با سطح تأثيرگذاري محلي در کشور گردد.

 

استتار و اختفاء:
فن و هنري است که با استفاده از وسايل طبيعي و يا مصنوعي ، امکان کشف و شناسايي نيروها، تجهيزات و تأسيسات را ازديده باني، تجسس و عکسبرداري دشمن تقليل داده و يا مخفي داشته و حفاظت نمايد.مفهوم کلي استتار ، همرنگ و همشکل کردن تأسيسات، تجهيزات و نيروها با محيط اطراف مي باشد.
اختفاء، استفاده صحيح از عوارض طبيعي و مصنوعي زمين مي باشد كه حفاظت در برابر ديد دشمن را تأمين مي نمايد و استتار امکان کشف يا شناسايي نيروها، تجهيزات و تأسيسات و فعاليت ها را تقليل مي دهد.

استحکامات:
 ايجاد هرگونه حفاظي که در مقابل اصابت مستقيم بمب ، راکت ، موشک، گلوله ، توپخانه و يا ترکش آنها مقاومت نموده و مانع صدمه رسيدن به نفرات، تجهيزات و يا تأسيسات گرديده و اثرات ترکش و موج انفجار را به طور نسبي خنثي نمايد.

مکان يابي:
يکي از اقدامات اساسي و عمده پدافند غيرعامل، انتخاب محل مناسب مي باشد و تا آنجا که ممکن است از ايجاد تأسيسات حياتي و حساس در دشت هاي مسطح يا نسبتاً هموار اجتناب کرد. زيرا تأسيسات احداث شده در چنين محل هايي را نمي توان از ديد دشمن مخفي نگاه داشت و آسيب پذيري آن را در برابر تهديدات افزايش مي دهد. ايجاد تأسيسات حياتي و حساس در کنار بزرگراه ها، جاده هاي اصلي، کنار سواحل دريا، رودخانه ها و نزديکي مرزها موجب سهولت شناسايي و هدف يابي آسان آنها توسط دشمن مي گردد.

اصول پدافند غيرعامل

 

  

ردیف	فاکتورها
1	استتار
2	اختفا
3	پوشش
4	فریب
5	مکان یابی
6	امایش سرزمینی
7	استحکامات

 

۱-استتار camouflage

استتار عبارت است از هم رنگ کردن خود و تجهیزات و اماکن با محیط را که به راحتی قابل شناسایی آنها نباشد را استتار گویند .

این تعریف نظامی در همه موارد کار برد داشته . اما می توان در ضمینه های مختلف پدافند غیر عامل تعاریف تخصصی تری برای آن در نظر گرفت.

استفاده از این شيوه ي دفاعي پدافند غيرعامل میتواند  موجب

 زنده ماندن انسان شود.مثلا استفاده از تورهای استتاری .

 تورهاي استتاري براي پوشاندن تأسيسات و تجهيزات استفاده می شود .

 

استتار مدرن چيست؟

مفهوم كلي استتار مدرن عبارت است از : جلوگيري و ممانعت از

توانايي كشف، آشكارسازي، شناسايي و رديابي انواع حسگرهاي

الكترواپتيك، راداري، ليزري، صوتي، مغناطيسي، حرارتي و ...

دشمن مي باشد.

هم چنين بهره گيري از انواع طرح ها، روش ها و تجهيزات مؤثر نظير

كنترل تشعشعات راداري، اختلال در ردگيري، ممانعت از استراق سمع و

كليه راه هاي فني و ابتكاري كه در پنهان نگاه داشتن و مخفي سازي

اهداف، تأسيسات، تجهيزات و نفرات مؤثر مي باشد، در محدوده ي

استتار مدرن هستند.

 

         

 ۲- اختفا:(concealment)

 اختفا به معناي مخفي شدن فرد و پنهان كردن تأسيسات

و تجهيزات از ديد دشمن است به طوري كه نيروي مقابل نتواند

وجود كسي يا چيزي را در آن موقعيت تشخيص دهد.

مخفي شدن در شيار كوه ها و لابه لاي درختان و هم چنين پنهان كردن

هواپيما و تجهيزات جنگي در تونل نمونه هايي از اختفاست.

بايد در نظر داشت كه مخفي كاري در امور نظامي يك اصل است

و هيچ كشوري در دنيا يافت نمي شود كه تمام داشته ها

و راه كارهاي نظامي خود را در معرض ديد ديگران قرار دهد.

اختفا بر دو نوع است .

الف ) اختفای طبیعی : معمولاً اشیاء مجاور مانند بوته ها ، علفها ، کنده درختها بوجود آمده اند و نیازی به تغییر دادن در آنها برای استفاده ، نمی باشد.

ب ) اختفای مصنوعی : اختفای مصنوعی را باید از اجسامی مانند تور ، علف ، برگ ،پارچه و غیره فراهم نمود .بدیهی است در هر نوع اختفا باید اثرات تغییر فصل را در نظر داشت.

باید دانست که اختفا فقط افراد و وسایل را در برابر دید دشمن حفظ می کند.

قواعد اختفا

۱ – از حرکت بیهوده دوری کنید.

2 – از تمام وسایل اختفا استفاده کنید.

3 – در هنگام دیده بانی در پائین قرار بگیرید.

4 – اشیائ براق را نمایان نکنید.

5 – از خط افق دوری کنید.

6 – خطوط تنظیم پیرامون اشیاء را بهم بزنید.

7 – سکوت را رعایت کنید .

۳ - پوشش

ايجاد پوشش يک اقدام موقتي است که با بالا رفتن شدت تهديد و احتمال حمله هوايي موشکي انجام شده و تا زماني که احتمال حمله وجود دارد ادامه مي يابد.

با اين عمل تاسيسات و تجهيزات يا مرکز فعاليت از ديد خلبان يا حسگر نصب شده در سر بمب و موشک پنهان گرديده و هدف گيري و هدايت موشک و بمب هاي هدايت شونده از جمله بمب هاي ليزري ميسر نشده و يا دقت آنها کاهش مي يابد.

 پوشش مي تواند توسط دود ، بخار آب (غليظ) و يا با هوا کردن بادکنک و بالن ايجاد شود.

انواع پوشش:

ـ پوشش امنيتي: اقداماتي است که عمدتاً در مورد تاسيسات ثابت به کار گرفته مي شود و فعاليت هاي مجازي يا غيرواقعي را براي دشمن تداعي مي کند.

ـ پوشش فيزيکي: اصطلاحاً اقداماتي است که موقتاً به صورت فيزيکي مانع از تشخيص هدف مي گردد. که از جمله اين اقدامات مي توان به ايجاد پرده دود يا بخار غليظ اشاره کرد.

 

۴- فريب:

به هرگونه اقدام حيله گرانه اي كه باعث گمراهي و

غفلت دشمن براي رسيدن به اطلاعات و محاسبه و برآورد صحيح

از توان كمي وكيفي طرف مقابل گرديده و او را در تشخيص هدف

و هدف گيري با شك و ترديد مواجه سازد، فريب گفته مي شود.

مانند: ساخت ماكت تجهيزات جنگي و قراردادن آن در مكان هاي

مختلف.

۵ - مکان يابي :

انتخاب مطلوب و بهينه يک محل با امکان تحقق آن فعاليت و داشتن شرايط مناسب براي توسعه آينده به گونه اي که علاوه بر عوامل عمومي اصول پدافند غيرعامل رعايت شود.

۶- آمايش دفاعي:

شامل سازماندهي و چينش مناسب فضاها و تاسيسات براي نيل به اهداف استراتژيک و دفاعي صورت مي گيرد و به مطالعات گسترده اي نياز دارد.

 

۷ - استحکامات:

در بحث پدافند غيرعامل استحکامات به سازه هاي موقتي اطلاق مي شود که با توجه به شرايط و امکانات و ميزان اهميت و آسيب پذيري نقاط حياتي و حساس در محل هاي مناسب و اطراف تاسيسات ايجاد مي گردند تا مانع اصابت مستقيم موشک بمب، توبخانه ، خمپاره و يا ترکش اين مهمات به تاسيسات و يا تجهيزات گرديده و اثرات ترکش و انفجار را به طور نسبي خنثي نمايند. استحکامات به شکل زير طبقه بندي مي شوند:

الف- خاکريز

چنانچه تجهيزات در فضاي باز چيده شده و يا درون ساختماني و با مقاومت مصالح معمولي قرار گرفته باشند با ايجاد خاکريز با ارتفاع و قطر مناسب مي توان در مواردي مانع اصابت مستقيم بمب و موشک به تاسيسات و تجهيزات گرديده و در اکثر موارد مسير ترکش و موج انفجار به طرف تاسيسات را سد کرد.

ب- کيسه شن

در صورتي که فضاي لازم براي ايجاد خاکريز با شيب مناسب وجود نداشته باشد. با چيدن گوني هاي پر از شن و ماسه در چندين رديف و روي هم مي توان به نتايج مورد نظر براي حفظ تاسيسات دست يافت.

علاوه بر محصور کردن تاسيسات و تجهيزات مي توان از کيسه شن به عنوان پوشش محافظتي نيز استفاده کرد مثل: لوله هاي زميني انتقال نفت....

 

ج- ديوار کشي

ايجاد ديوار احتياج به بررسي کارشناسي داشته و قطر و ارتفاع آن با توجه به مقاومت مصالح به کار رفته بايد محاسبه شود. ديوار کشي شامل آجر چيني، سنگ چيني، ايجاد بلوک هايي با سيمان مسلح و يا استفاده از بلوک هاي پيش ساخته مي باشد. ديوار کشي بهتر است در قطعات مجزا و کنار هم صورت گيرد.

هدف: ايجاد سازه هاي امن و مقاوم سازي

طراحي و احداث تاسيسات حياتي و حساس به گونه اي که به طور کلي در مقابل اصابت مستقيم بمب و موشک مقاوم باشند در خيلي از موارد اصولاً عملي نبوده و به صرفه و صلاح نيز نمي باشد. زيرا هزينه ايجاد و تاسيسات با چنين مشخصاتي ممکن است به مراتب پيش از کل تجهيزات مربوطه باشد.

در اکثر موارد صلاح بر اين است که اجزا مستقل تاسيسات و تجهيزات که اصابت احتمالي بمب موشک موجب از کار افتادن تجهيزات و توقف فعاليت بخشي از مجموعه گرديده اما خسارت جانبي زيادي به بار نمي آورد تنها در مقابل موج انفجار و ترکش بمب موشک محافظت شوند ولي بخشهايي از مجموعه که صدمه ديدن آنها موجب از کار افتادن کل سيستم و وقفه کامل يا نسبي در انجام فعاليت مي گردد با مقاومت کافي اصابت بمب ساخته شوند.

چنانچه تاسيسات حياتي و حساس که احتمالاً در فهرست هدف هاي دشمن قرار دارند فاقد مقاومت کافي در مقابل اصابت مستقيم بمب، موشک بوده و يا موج انفجار ناشي از اصابت، بمب موشک در نزديکي تاسيسات را نتواند تحمل نمايند.مي توان با اجراي طرح هاي خاص مهندسي، مقاومت بناي آنها را افزايش داده و احتمالاً به حد مطلوب رسانيد.

 

گزارش

به گزارش پایداری ملی، معاون امور زير بنايي سازمان پدافند غير عامل کشور در همايش علمي "پدافند غير عامل در صنعت سد و نيروگاه آبي"، درباره مفاهيم جديد استراتژيک آمريکا در جنگ آينده اظهار داشت: به کارگيري مولفه‌هاي قدرت ملي آمريکا و همپيمانانش عليه قدرت ملي کشور هدف با مفاهيم عمليات ثبات جنگ بي‌قاعده و عمليات تاثير‌محور تنظيم شده است.

وي با طرح اين سوال که آيا دارايي‌هاي ملي يک کشور داراي امنيت بالا براي مقابله با تهديدات است يا خير گفت: مفهوم کلي پدافند غير عامل اين است که ايمني مناسب را براي دارايي‌هاي کشور در مقابله با تهديدات احتمالي به وجود آوريم.

ساساني بيان کرد: پدافند غير عامل عبارت است از مجموعه اقدامات غير مسلحانه که موجب افزايش بازدارندگي، کاهش آسيب‌پذيري، ارتقا پايداري ملي، تداوم فعاليت‌هاي ضروري و تسهيل مديريت بحران در مقابله با تهديدات و اقدامات نظامي دشمن مي‌شود.

معاون امور زير بنايي سازمان پدافند غير عامل کشور هدف پدافند غير عامل را مقابله با تهديدات و اقدامات غير مسلحانه عنوان کرد و افزود: تغيير ماهيت تهديدات از حوزه نظامي صرف به حوزه‌هاي ديگر از مهمترين اهداف پدافند غير عامل است.

وي با تقسيم بندي تهديدات حوزه اقتصادي به انواع سخت، نيمه سخت و نرم گفت: در تهديد سخت، از ابزار نظامي براي بمباران مراکز توليد کشور ديگر استفتده مي‌شود.

ساساني در تشريح تهديد نيمه سخت اظهار داشت: در اين نوع تهديد از ابزارهاي فرا ملي مثل بدافزارها عليه زيرساخت‌هاي يک کشور با هدف تخريب استفاده مي‌شود که بُعد نظامي ندارد اما به اندازه تهديدات سخت مهم است.

معاون سازمان پدافند غيرعامل کشور با اشاره به تهديد نرم گفت: در اين نوع تهديد از ابزار و مولفه‌هاي اقتصادي براي کنترل روابط اقتصادي و اخلال در حوزه اقتصاد يک کشور استفاده مي‌شود، لذا هدف از تشکيل پدافند غير عامل، مقابله با اين تهديدات و تغيير ماهيت اين تهديدات است.

وي با بيان اينکه هنوز تهديدات تمام نشده است و هرچه روبه جلو مي‌رويم تهديدات هم افزايش مي‌يابد، گفت: امروز صرفا با يک تهديد سخت روبرو نيستيم، بلکه با مصاديق عملياتي آن روبرو هستيم، لذا ايجاد يک ادبيات مشترک، جز ضروريات پدافند غير عامل براي مقابله با تهديدات است.

ساساني در ادامه تصريح کرد: اگر با يک بد افزار مثل استاکس نت روبرو هستيم براي مقابله با آن بايد از جامعه متخصصين در حوزه فناوري کمک بگيريم که اين امر از مهرماه امسال در حال پياده‌سازي است.

وي وضعيت آمايش فعلي را متناسب با اصول اوليه امنيت ندانست و گفت: کارشناسان حوزه فناوري، برنامه‌هاي کلان و پيش‌بيني‌هاي لازم را براي مقابله با تهديدات انجام دهند؛ مثلا واردات و صادرات ايران از دو بندر مهم شهيد رجايي و امام خميني(ره) صورت مي‌گيرد و اگر اتفاقي در اين دو بندر بيفتد 80 درصد از واردات و صادرات مختل مي‌شود، لذا پدافند غير عامل حکم مي‌کند که ضرورتي براي اين امر انديشيده شود.

چشم انداز , اصول, قابليت ها و اهداف کلان پدافند غیر عامل

  

چشم انداز
  ·   داراي عزم ملي و باور عمومي در مسئولين و مردم نسبت به رعايت اصول پدافند غير عامل

  ·   برخوردار از اصول پدافند غير عامل جامع ، توسعه يافته و نهادينه شده .

  ·   توانمند در تأمين حداکثر ايمني و پايداري و به حداقل رسانيدن آسيب پذيري زير ساخت هاي مرتبط در مقابل تهديدات دشمن .

  ·   قادر به ايفاي نقش اساسي در حراست و حفظ استقلال ، تماميت ارضي و سرمايه هاي ملي در چرخه نظام دفاعي امنيتي کشور .

  ·   برخوردار از آمايش سرزميني مناسب و متکي به ويژگيهاي جغرافيايي ، جمعيتي وفرهنگي  و اصول دفاع غير عامل در حوزه مختلف با رعايت توزيع و پراکندگي موزون سرمايه ها و فعاليت ها در عرصه ايمن جغرافيا .

  ·   توانمند در توليد دانش فني و برخوردار از پشتوانه تحقيقاتي و پژوهشي در زمينه پدافند غير عامل با تأثير باز دارندگي بالا و با موفقيت ممتاز در سطح منطقه

  ·   داراي پشتوانه فرهنگي و حقوقي و قانوني جامع در سطح کشور با قابليت تأمين و اجراي الزامات و ظوابط مربوطه

  ·   برخوردار از نظام يکپارچه ، هماهنگ و کارآمد پدافند غير عامل کشور با قابليت تعامل سازنده و پيشبرنده با دولت در زمينه اعمال تدابير دفاعي امنيتي در بخش هاي مختلف .

 راهبردها

  ·   تعامل گسترده و فراگير با سازمان ها و ايجاد سازو کارهاي مناسب در جهت ايمن سازي و حفاظت از تاسيسات زيربنايي.

  ·   ساماندهي آمايش سرزمين ملي و آمايش دفاعي از منظر پدافند غيرعامل به منظور استفاده حداکثري از پهنه جغرافيايي کشور.

  ·   ايفاي نقش هدايتي و نظارتي بر سازمان ها و نهادهاي کشوري و لشکري در زمينه مطالعات و طراحي فني طرح هاي پدافند غيرعامل.

  ·   بکارگيري و بسيج امکانات در جهت ارزان سازي، تنوع و ابتکار عمل در سامانه ها و شيوه هاي پدافند غيرعامل.

  ·   استفاده حداکثرسازي از پهناوري و عمق سرزميني و عوارض طبيعي کشور و به کاهش مخاطرات و خسارات.

  ·   ساماندهي مناسب استفاده از فناوري هاي نوين به منظور کاهش آسيب پذيري ناشي از وابستگي و امکان جمع آوري اطلاعات توسط دشمن.

  ·   توسعه و تعامل موثر و سازنده با نهادهاي سياست گذار، قانون گذار و اجرايي کشور.

  ·   توسعه علمي و توليد دانش فني و ارتقاء فناوري و برنامه جامع آموزشي و همچنين ، بهينه سازي توليد صنعتي با استفاده از تمامي ظرفيت ها.

  ·   نهادينه نمودن نظام جامع و استفاده از اصول و ضوابط در طرح هاي توسعه کشور.

  ·   توسعه فرهنگي و ارتقاء باور عمومي و تقويت عزم و اقتدار ملي نسبت به ايمن سازي مراکز حياتي، حساس و مهم.

  ·   توسعه فرهنگ و نهادينه سازي باور عمومي نسبت به تاثير پدافند غيرعامل در کاهش آسيب پذيري ها.

 

                                                                  قابليت ها

  ·   پدافند غير عامل، بستر مناسب توسعه پايدار توان ملي کشور.

  ·   پدافند غير عامل، هم راستا با سياست هاي تنش زدايي.

  ·   پدافند غير عامل، پايدارترين، ارزان ترين وصلح آميزترين روش دفاع.

  ·   پدافند غير عامل، بهترين راهکار افزايش آستانه مقاومت ملي.

  ·   پدافند غير عامل، پشتوانه اقتدار ملي.

  ·   پدافند غير عامل، يکي از مهمترين ابزارهاي بازدارندگي.

  ·   پدافند غير عامل، بهترين و مناسب ترين شيوه کاهش مخاطرات و کاهش آسيب پذيري.

  ·   کشورهايي که توسعه پدافند غير عامل را به عنوان يک سياست دفاعي مستمر در دستور کار خود قرار مي دهند، هيچ گاه در مظان اتهام تهديد بر عليه کشورهاي ديگر قرار نمي گيرند.

  ·   کشورهايي که پدافند غير عامل را به عنوان يک راهکار اصلي بر مي گزينند، به شرايطي از نظر کاهش آسيب پذيري دست مي يابند که مطامع کشورهاي تهديد کننده بر عليه آنها کاهش مي يابد.

  ·   در جهان امروز کشورهايي که نقاط آسيب پذيري آنها فراوان است، و دشمن مي تواند با ضربات سريع، حياتي ترين منابع آنان را منهدم نمايد، عوامل تهديد از بيرون را درون خود ايجاد مي نمايد.

  ·   پدافند غير عامل، مي تواند به يک فرهنگ عمومي در کشور تبديل شود.

  ·   پدافند غير عامل، عنصري است پويا و متحرک؛ لذا بايد همواره در صدر تلاش هاي علمي و پژوهشي قرار گيرد.

 

                                                                  اصول

  ·   پوشش در همه زمينه ها

  ·   استتار و نامرئي سازي

  ·   توليد سازه هاي دومنظوره (موانع)

  ·   مکان يابي استقرار عملکردها

  ·   اختفاء با استفاده از عوارض طبيعي

  ·   کور کردن سيستم اطلاعاتي دشمن

  ·   حفاظت اطلاعات سيستم هاي حياتي و مهم

  ·   مديريت بحران دفاعي در صحنه ها

  ·   فريب، ابتکار عمل و تنوع در کليه اقدامات

  ·   موازي سازي سيستم هاي پيشنهادي وابسته

  ·   تعيين مقياس بهينه استقرار جمعيت و فعاليت در فضا

  ·   کوچک سازي، ارزان سازي و ابتکار در پدافند غير عامل

  ·   مقاوم سازي و استحکامات و ايمن سازي سازه هاي حياتي

  ·   پراکندگي در توزيع عملکردها متناسب با تهديدات و جغرافيا

  ·   انتخاب مقياس بهينه از پراکندگي و توجيه اقتصادي پروژه

 

                                                                 

تاریخچه و بررسی سوابق جهانی پدافند غیر عامل

       

 انسان‌های اولیه برای در امان ماندن از تهاجم حیوانات وحشی و دیگر دشمنان خود و همچنین برای کاستن از نگرانی‌های خود به غارها، بالای درختان و دیگر پناهگاه‌های طبیعی پناه بردند.
 وجود خندق در اطراف شهرها و ایجاد دروازه‌های مستحکم برای پیشگیری از حملات غافلگیرانه دشمن در تمام نقاط جهان امری رایج بود.

      در قرآن کریم در آیه 80 از سوره مبارکه انبیاء می‌فرماید: و ما به او (حضرت داود علیه السلام) ساخت زره را تعلیم نمودیم تا شما را از آسیب جنگ در امان بدارد پس آیا از شکر گریزانید؟
      در جریان هجرت پیامبر اسلام نیز خداوند متعال با استفاده از شگردهای اختفاء و فریب که از اصول پدافند غیر عامل است مانع دسترسی کفار قریش به ایشان گردید.

 حضرت علی (ع) در نامه 12 نهج البلاغه می‌فرمایند: آنگاه که در میدان جنگ در مقابل دشمن قرار گرفتید می‌باید قرارگاه شما در دامنه کوه‌ها و تپه‌ها و یا در کنار رودها باشد تا پوشش حفاظ شما گردد و شما را از دست دشمن نگهبانی کند.

- نمونه‌ای دیگر از دفاع غیرعامل در صدر اسلامی جنگ خندق و تدابیر و اقدامات دفاعی حضرت رسول(ص) با تشکیل شورای نظامیان و تصمیم‌گیری برای احداث خندق دور شهراست ،  این پیشنهاد از سوی سلمان فارسی مطرح گردید که مسلمانان در شهر بمانند ولی دور شهر خندق حفر نموده و در پناه آن آماده دفاع باشند.

 

*دفاع غیرعامل در ایران:

        سرزمین گسترده ایران باستان به علت وضع جغرافیایی که میان دو جلگه آباد بین‌النهرین و پنجاب سند قرار گرفته بود، همچون پلی بوده که طوایف مهاجم به طرف شرق یا غرب، مجبور می‌شده‌اند از آن عبور کنند.
      وضعیت جغرافیایی و محیط ناامن، ایرانیان را وادار نمود تا به منظور در امان بودن از حمله متجاوزین، خانه‌های مسکونی خودرا به شکل دژ کوچکی بسازند، بنابراین به هر گوشه این سرزمین نگاه کنید، قلعه، برج و بارو، ارگ، کهندژ، دربند، خندق و دروازه از ناامنی محیط زندگی و توجه و تدبیر آگاهانه ایرانیان به ملاحظات دفاعی و امنیتی حمایت دارد.

ساخت بناهای گروهی حصاردار در ایران با طرح‌ها و نقشه‌های گوناگون از   سه هزار سال پیش ساخته شده است . قلعه بلوارآباد در شهرستان خوی، حصار ستیل در کاشان، قلعه حسنلو در ارومیه، تورنگ در گرگان، تبه حصار دامغان، نوشیجان تبه بین همدان و ملایر و...

 

*دیوار چین (364 قبل از میلاد):

     ویل دورانت در کتاب تاریخ و تمدن چین آورده است که  «  شی هوانگ تی » مردی که به چین وحدت بخشید، یکی از نخستین کارهایش متصل کردن و کامل ساختن دیوارهای دفاعی مجزایی بود که از دیدگاه برای حفظ چین از اقوام بربری شمال ساخته شده بود.
    دیوار چین که هزار و پانصد مایل  (5/24 کیلومتر  ) طول دارد  و در نقاط مختلف  آن دروازه‌های بزرگی به سبک آشوری تعبیه شده، عظیم‌ترین ساختمانی است که بشر تاکنون برپا داشته است. ولتر در عظمت آن می‌گوید: اهرام مصر در برابر آن چیزی جز توده‌های سست و بی‌اعتبار نیست.
تفکر ساخت و احداث دیوارها و خطوط و دژهای دفاعی از قدیم‌الایام به عنوان یک اقدام دفاعی با هدف سد کردن و ایجاد مانع در مسیر تهاجم دشمن و ممانعت از مواجه شدن با حمله‌های غافلگیرانه دشمن مورد توجه دولت و ملت‌های مختلف بوده است که تاکنون نیز ادامه داشته است

در جنگ جهانی دوم که با استفاده از هواپیما و بمباران شهرها و مراکز صنعتی و سرمایه‌گذاری و پس از آن استفاده از موشک توسط آلمان نازی شروع شد خسارات ناشی از جنگ به خصوص آسیب‌های که به مردم و بخش‌های غیر نظامی وارد شد نسبت به جنگ جهانی اول سیر صعودی داشت و این موضوع باعث شد تا کشورها به پدافند غیر عامل اهمیت مضاعفی بدهند.

 

 

*کشور آلمان:

     توسعه پدافند غیر عامل را در دستور کار خود قرار داد و علاوه بر سازمان‌های دولتی، شرکتهای خصوصی نیز به صورت داوطلبانه و افتخاری در این زمینه با دولت همکاری نمایند.
 بسیاری از تأسیسات و ساختمان‌های این کشور به صورت دو منظوره احداث می‌شود و علاوه بر کاربردهای متفاوت در شرایط عادی، در شرایط  بحران به پناهگاه تبدیل می‌شود که از جمله این مراکز  به خطوط راه آهن زمینی،  ایستگاه‌های مترو و پارکینگ‌های بزرگ ساختمان‌ها اشاره کرد . این پناهگاه‌ها برای استفاده عموم آماده میگردد.

   مردم و شرکت‌های ملی و خصوصی در صورت رعایت استانداردهای دفاع غیر عامل از دولت‌ها کمک‌های مالی دریافت می‌نماید و ساخت پناهگاه در مدارس، دانشگاه‌ها و مراکز مشابه الزامی است.

 

*در شوروی سابق:

     سازمان دفاع غیر عامل در اواسط سال 1960 میلادی تاسیس گردید و به سرعت توسعه یافت و از سال 1966 با تحولی بزرگ تجدید سازمان گردید و ساخت پناهگاه‌های ضد هسته‌ای و دو منظوره کردن بسیاری از تاسیسات مانند ایستگاه‌ها و معابر مترو و پارکینگ‌های زیر زمینی از همان زمان در دستور کار ساخت استحکامات ایمن و زره‌های مقاوم در مقابل انواع بمب و موشک توسعه یافت.

 

*در آمریکا:

     پس از گذشت بحران‌های برلین و کوبا در سال 1963 موضوع ساخت پناهگاه‌های خانگی و دسته جمعی مطرح شد و توسعه پدافند غیر عامل آمریکا به گونه‌ای بود که دفاع غیر عامل آمریکا به نام یوجین پی ویگر برنده صلح نوبل شد.

 

*در کشور کانادا:

     موضوع پدافند غیر عامل مورد توجه خاصی مبذول گردیده است و دولت مرکزی وطیفه دارد در این مورد به تدوین اصول و سازماندهی تنظیم همکاری دولت و نیروهای مسلح، آموزش مسئولان و مردم، استفاده از همیاری در تدوین برنامه‌های آموزشی محلی، گسترش برنامه‌های تحقیقاتی و نمونه سازی از طرح‌ها اقدام نماید.

     از سال 1954 و پس از انتشار نتایج آزمایش‌های مگانتی هسته‌ای آمریکا، کشور کانادا عکس العمل به موقع خود را با ایجاد سازمان‌های دفاع غیر عامل نشان داد از سال 1959 به منظور تأمین بیشترین هماهنگی در امور دفاع غیر نظامی، سازمان‌های دفاع غیر عامل و اقدامات اضطراری را ادغام نمود که از مهمترین وظایف این سازمان جدید، تنظیم و نظم و امنیت به منظور حفظ حاکمیت و تداوم خدمات دولتی است.

 

*دولت سوئیس:

    با وجود سیاسیت بی‌طرف در طول دو جنگ جهانی سازمان دفاع غیر عامل سوئیس به ساخت پناه گاه‌های مقاوم در مقابل انفجارات اتمی به طور گسترده‌ای توجه کرد و برای اقامت مردم تمامی امکانات از قبیل آب، غذا، دارو و سایر مایحتاج را به صورتی که قبل از فاسد شدن تعویض می گردند پیش بینی کرد.

 

*یوگسلاوی:

      در این کشور نیزبه این موضوع توجه جدی معطوف گردیدو در برنامه ریزی‌ها علاوه بر احداث پناهگاه‌ها، مستحکم ساختن ابنیه، ایجاد مرکز به صورت دو منظوره و آموزش و تمرین مردم، به اصولی مانند پراکندگی ، کوچک سازی فریب توجه شد به نحوی که درطول جنگ  1999 نیروهای مسلح کشورعضو  ناتو با وجود بمباران گسترده نتوانستند خسارات‌های عمده به تأسیسات این کشور وارد نمایند.

 

*کشور پاکستان:

    در کشور همسایه نیز به این موضوع علاقه مندی  خاصی نشان داده است و ضمن ایجاد سازمانی برای این امر به موضوع آرامش مردم توجه نموده است طوری که جزوات آموزشی با متون ساده و روان در مورد مقابله با انفجارات هسته ای و دیگر تهدیدها بین مردم و مراکز آموزشی انتشار یافته است .

 

*کشور کره شمالی:

      در کشور کره شمالی هم که با تهدیدات آمریکا روبرو است پدافند غیر عامل به صورت گسترده‌ای  مورد استفاده قرار می‌گیرند ، معابر مترو و ایستگاه‌های زیر زمینی شهر پیونگ یانگ در عمق 90 تا 105 متری زمین احداث شده است، بسیاری از کارخانه صنایع نظامی در تونل‌های بزرگ استقرار یافته و هواپیمای نظامی پس از فرورد می‌تواند در تونل‌های حفر شده مخفی شوند.

 

* تاريخچه پدافند غير عامل در كشور

      قبل از انقلاب سازماني با عنوان سازمان دفاع غيرنظامي وجود داشت كه سه دسته ماموريت را برعهده اين سازمان بود؛

 ماموريت اول اين سازمان، هدايت،كنترل و پشتيباني از مردم حين حوادث و بلاياي طبيعي است. ماموريت دوم كمك امداد و نجات در حوادث و دسته سوم كاهش آسيب‌پذيري‌هاي كشور در برابر تهديدات خارجي بوده است. بعد از پيروزي انقلاب اسلامي، اين سازمان منحل شد و ماموريت‌هاي آن به بسيج واگذار گرديد.

بعد از انقلاب اين سه دسته ماموريت بين گروه‌ها و سازمان‌هاي مختلف دست به دست شد .
در مقطعي به سازمان مديريت و برنامه‌ريزي واگذار شد

بعد از دو سال موضوع به شوراي عالي امنيت ملي محول شد.
 در مرحله بعد با فرمان مقام معظم رهبري اين وظيفه به ارتش واگذار شد.
سپس كار به قرارگاه پدافند هوايي كشور و سازماني كه وظيفه پوشش هوايي كشور را دارد، واگذارشد.

“در نتيجه بر اساس فرمان رهبري كميته دائمي پدافند غيرعامل كشور تشكيل شد.
سازمان پدافند غيرعامل كشور، عمده هدف كلاني كه دنبال مي‌كند، كاهش آسيب‌پذيري زير ساخت‌هاي كشور در برابر تهديدات خارجي و افزايش پايداري ملي و در واقع توليد بازدارندگي براي كشور است .

 

*جنگ‌های نسل چهارم:
     با شروع انقلاب علوم و فناوری‌ها خصوصاً در زمینه اطلاعات، ارتباطات، الکترونیک و رایانه در سال‌های اخیر، جنگ‌های نسل چهارم طراحی و در چند جنگ اخیر نسل چهارم تجربه شده و سیر تکاملی خود را طی می‌نماید.

 

* مشخصه جنگهای نسل چهارم:

1. تاکید بر جنگ نرم (شامل جنگ‌های اطلاعاتی، جنگ روانی و تبلیغاتی، جنگ سایری)
2 . بکارگیری موضعی و مقطعی جنگ سخت برای تقویت و پشتیبانی جنگ نرم.

 3. تاکید بر اجنگ الکترونیک پیشرفته

4 . تکیه بر سلاح و تجهیزات هوشمند و پیشرفته و دقیق

 5. توسعه توانمندی‌ها و کسب برتری کامل در هوا

  6. گسترش عرصه جنگ به فضا
 7. پرهیز از درگیری قطعی در جنگ سخت، قبل از اطمینان از پیروزی در جنگ نرم

8 .  شروع همزمان به نبرد در خط عمیق نزدیک و عمیق دور (گسترش عرصه نبرد به تمام سطوح جغرافیای کشور هدف)

9 . تاکید قر اندام زیر ساخت‌های ملی و مراکز حیاتی، حساس و مهم در کشور در اولویت نخست اهداف تهاجم

10. در تلاش موکد و مستمر بر قطع ارتباط رهبری و مدیریت دفاعی و عمومی کشور با مردم ونیز با نیروهای دفاعی

 11. کوتاه شدن مدت زمان جنگ (طراحی جنگ برق آسا )

 12. خطر پذیری پایین.

سازمان پدافند غير عامل كشور با هدف كاهش آسيب‌پذيري‌هاي زيرساخت‌هاي حياتي كشور از سال 82 فعاليت خود را آغاز كرده است.